فرصت طلایی

جهت اطلاع از نحوه دریافت جزوات کنکور کارشناسی ارشد صنایع غذایی

(پارسه- سنجش تکمیلی-علوم تحقیقات)

تماس بگیرید.

hashemi_pn@yahoo.com

چكيده:
موضوع بحث انگيز روند افزايشي ضايعات مواد غذايي، يكي از چالشهاي جدي اكثر كشورها به ويژه، كشورهاي در حال توسعه است، سياستمداران و انديشمندان مجامع علمي در جهان سوم درصدد برآمده اند براي كاهش ضايعات محصولات كشاورزي در مراحل كاشت، داشت و برداشت و مراحل توزيع و مصرف چاره انديشي كنند. بر همين اساس ضرورت دارد به خط مشي سياست كلان، راهكارهاي عملي و اجرايي جهت جلوگيري از ضايعات از جانب دولت و نيز بالا بردن سطح آگاهي عمومي در كاهش ضايعات اهميت داده شود. در اين مقاله همچنين مسايل مبتلا به مراحل كاشت، داشت و برداشت و نيز مرحله مصرف، تاثير ضايعات در قيمت غذايي كشور، اثر فرسودگي ماشينهاي كشاورزي در افزايش ضايعات، حمايت از كشاورزان در جهت افزايش بهره وري، اصلاح نظام خريد تضميني، بسته بندي، خود كفايي در غلات در افق ده ساله، سهم كشاورزي در عوامل توليد ملي و ارزش توليد در اقتصاد ملي تجزيه و تحليل شده است. در بخش ديگري از مقاله برنامه كنار گذاري كشت محصول (Set aside)، سياستهاي كاهش هزينه مبادله (Transaction cost)، كاهش يارانه بعضي از محصولات غذايي، بكارگيري مناسب خريد تضميني، افزايش كيفيت بسته بندي، كاهش ضايعات از طريق بازاريابي مناسب (كارايي سيستم بازاريابي و ضايعات در سيستم بازاريابي) و نقش مجموعه فعاليت هاي بازاريابي، وظيفه متخصصين بازاريابي و پرهيز از دور باطل توليدات نامناسب، نقش بازاريابي نامناسب و در افزايش ضايعات مورد بحث قرار گرفته است. با توجه به اهميت استراتژيك بخش كشاورزي در ارزش توليد ناخالص كشور و ارزش صادرات غير نفتي و اشتغال كشور كاهش ضايعات مي تواند علاوه بر افزايش عملكرد محصولات زراعي و باغي، در ايجاد اشتغال، توسعه صادرات غير نفتي و ايجاد امنيت غذايي از اهميت بالايي برخوردار است.
لغات كليدي: كاهش ضايعات، امنيت غذايي، اصلاح نظام خريد تضميني، برنامه كنار گذاري كاهش هزينه مبادله، كيفيت بسته بندي، بازاريابي مناسب
مقدمه:
يكي از سياستهاي جدي دولتها در امر امنيت غذايي، كاهش ضايعات غذايي است و از طرف ديگر سازمان FAO راههايي را براي جلوگيري از ضايعات مواد غذايي به مسئولان كشاورزي و تأمين كنندگان موادغذايي دولتهاي عضو، ارائه داده است.
موضوع با اهميتي كه دولتمردان هر كشوري بايد درنظر بگيرند تعيين خط مشي كلان در رابطه با كاهش ضايعات مي باشد و بعد از تعيين خط مشي و سياست كلان بايستي مسئوليتها و وظايف، سازمانهاي خصوصي و دولتي مشخص و تعيين شود. در اين راستا بايد دو راه حل در نظر گرفته شود. راه حل اول مربوط به بالا بردن سطح آگاهي عمومي در كاهش ضايعات از طريق روشهاي جلوگيري از ضايعات مي باشد. البته اين راه حل در روند درازمدت ثمردهي خواهد داشت. راه حل دوم مربوط به تدوين سياستها از طرف دولتها مي باشد. اجراي اين سياستهاي بعد از تدوين اثرگذاري سريعتري در كاهش ضايعات خواهد داشت. بطور مثال كاهش سوبسيد نان از طرف دولت مي تواند سريعاً بر مصرف نان تأثير گذارد.
تأكيد بر دو راه حل فوق به علت افزايش جمعيت و كاهش منابع طبيعي، امكانات و منابع محدود مي باشد و پاسخگويي به نياز غذايي افراد بتدريج از جانب مسئولان دولتي مشكل مي شود، غذا و امنيت غذايي نه تنها وجه اقتصادي – اجتماعي دارد، بلكه به تازگي چهره سياسي گرفته و به عنوان ابزار سياسي مورد استفاده كشورهاي صنعتي قرار مي گيرد.
با توجه به شرايط فعلي اقتصاد و كاهش درآمد ارزي در كشور بايد، از امكانات استفاده بيشتري كرد، تا توليدات را افزايش داد و از بند واردات رها شد و نهايتاً از هدر رفتن ارز جلوگيري كرد.
در اين مقاله هدف بر اين است، اهميت جلوگيري از ضايعات بيشتر شكافته شود و نيز روشهاي اقتصادي جلوگيري از ضايعات مورد تجزيه و تحليل و بررسي قرارگيرد و در پايان پيشنهادات و نتايج ارائه خواهد گشت.

مروري بر مطالعات انجام يافته درخصوص ضايعات محصولات كشاورزي
مهمترين مطالعات انجام شده در مورد ضايعات نان را مي توان به صورت ذيل بيان نمود:
1- «قيمت تعادلي نان»، محسن محسنين، (1373). سازمان تحقيقات،‌آموزش و ترويج كشاورزي.
در اين تحقيق كه هدف از آن تعيين قيمت تعادلي نان بود، 55 نانوايي (تافتوني، بربري، لواشي، سنگكي و نواري) و 528 خانوار معمولي ساكن در تهران از لحاظ مصرف و ضايعات نان مورد بررسي قرارگرفته اند. بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد كه ارتباط ضعيفي بين مجموع مخارج و مقدار مصرف سرانه نان وجود دارد و ميزان ضايعات برابر 5/12 درصد مقدار خريد نان است. بيشترين ضايعات، در خانوارهاي كم درآمد ديده شده و با افزايش تعداد افراد خانوار درصد ضايعات نيز افزايش مي يابد. همبستگي ضايعات سرانه با تحصيلات و سن همسر منفي است.
2- «گزارش نتايج كيفي و ارزش نانوايي ارقام گندم كليه نقاط ايران» (1367) پرويز ايراني، موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر، واحد تكنولوژي شيمي و غلات، كرج.
در اين تحقيق 5231 نمونه از بذور كليه نقاط ايران مورد آزمايش قرار گرفتند و از نتايج آن مي توان گفت كه در انتخاب ارقام گندم بايد از ارقامي كه داراي مقطع آردي هستند خودداري نمود و بيشتر گندم با دانه هاي شيشه اي را برگزيد. چون دانه هاي آردي اكثراً از كيفيت ضعيف تري برخوردارند و به دليل ايجاد حالت چسبندگي، مشكلات زيادي را در امر آسياب كردن به وجود مي آورند، خسارت آفت سن و مرض فوزاريوم، روي گندم هاي دانه نرم، بيشتر بوده و كيفيت نانوايي آنها را كاهش مي دهد. در ضمن ساير نتايج تحقيقات نشان داد كه براي تهيه نان مرغوب، آرد بايد حداقل يك تا دو ماه براي ادامه فعل و انفعالات و استراحت در سيلو باقي بماند و درضمن بايد سه مرحله اصلي (بهم زدن خمير، زمان تخمير و مرحله پخت) كاملاً رعايت شود.
3- موضوعي تحت عنوان جلوگيري از ايجاد ضايعات در محصولات فاسد شدني كه ناشر آن سازمان FAO است توسط عليرضا قديمي با همكاري منصور عباس آبادي در سال 1379 در گروه پژوهشي استراتژيهاي ملي و كشاورزي پايدار موسسه پژوهشهاي برنامه ريزي و اقتصاد كشاورزي ترجمه شده است. در اين مقاله به موضوعاتي همچون اهميت محصولات فاسد شدني، عوامل مرتبط با سيستمهاي پس از برداشت و محصولات ريشه اي و غده اي اشاره شده است. در اين گزارش بيشتر بر روي روشهاي فني جلوگيري از ضايعات، روشهاي انبارداري و سردخانه اي، جلوگيري از ضايعات و روشها و طريقه حمل و نقل تأكيد گرديده است.
4- در زمينه ضايعات مقاله ديگري تحت عنوان «تعيين و ارزيابي اقتصادي گندم در زمان برداشت و خرمنكوبي در مناطق هرات، مروست و ابركوه استان يزد» در سال 1376 توسط محمود حميدنژاد و بقيه بررسي شده كه در فصلنامه شماره 34 موسسه پژوهش هاي برنامه ريزي و اقتصاد كشاورزي در تابستان 1380 انتشار يافته است اين مقاله به نحوه سياستگذاري و برنامه ريزي مناسب در زمينه كاهش ضايعات محصول گندم منوط به فراهم بودن آمار و اطلاعات مربوط بر ميزان و ارزش ضايعات اين محصول در مراحل مختلف توليد تا مصرف مي باشد، پرداخته است و همچنين عوامل موثر بر آن را در هر يك از مراحل بررسي نموده است بخش اول اين تحقيق به تعيين ميزان ضايعات گندم در زمان برداشت و خرمنكوبي در استان يزد پرداخته و بخش دوم به ارزيابي اقتصادي اين ضايعات اختصاص يافته است.
آثار ضايعات محصولات كشاورزي بر جنبه هاي مختلف اقتصادي:
با توجه به اينكه نيمي از برخي محصولات كشاورزي كشورمان، در فاصله بين مراحل كاشت تا برداشت، از چرخه مصرف خارج مي شود و اين در حاليست كه نيم باقي مانده نيز كه در سفره خانوار مصرف مي شوند، غالباً بدليل اختلاط با محصولات نامرغوب، اطمينان خاطر براي مصرف كنندگان فراهم نمي سازد.
امنيت غذايي كه سنگ بناي جامعه اي توسعه يافته و عنصر اصلي سلامت رواني و جسماني است، هر روزه در كشورهاي در حال توسعه مورد تهديد قرار مي گيرد.
اين تهديد، هنگامي عميقتر مي شود كه بدانيم اكثريت جمعيت اين جوامع را كودكان و جوانان تشكيل مي دهند و با اين ترتيب با تهديد سلامت آنان، بخش عمده اي از توليد ناخالص داخلي در معرض خطر خواهد بود.
در عين حال كمبود تجهيزات و فرسودگي ماشين آلات كشاورزي نيز در برداشت و فرآوري محصولات كه نتيجه آن ضايعات بالاي محصولات كشاورزي مي باشد، خلل وارد ساخته و به بخش ديگر توليد ناخالص داخلي ضربه وارد مي سازد.
تحقيقات نشان مي دهد از مجموع 165 ميليون هكتار اراضي كشور حدود 37 ميليون هكتار (4/22 درصد) مستعد هستند كه تنها از 6/18 ميليون هكتار، آنهم از 50 تا 60 درصد ظرفيت برداشتشان استفاده مي شود.
حمايت از كشاورزان در جهت افزايش بهره وري محصول و نيز اصلاح نظام خريد تضميني محصولات اساسي كشاورزي و بهبود بسته بندي محصولات كشاورزي از جمله راههاي كاهش ضايعات مواد غذايي و محصولات كشاورزي به شمار مي رود.
در زيربخش زراعت، آنچه كه بيش از هر چيز مورد توجه بوده وابستگي كشور در محصولات استراتژيك مانند گندم، برنج، ذرت و دانه هاي روغني مي باشد. براين اساس و با توجه به اينكه طرحهاي متعددي در راستاي قطع وابستگي به محصولات ياد شده تهيه گرديده است. بر مبناي اين طرح ها پيش بيني شده است كه در طرح خودكفايي گندم يك افق زماني ده ساله (پايان سال 1390) ميزان توليد گندم به 5/16 ميليون تن افزايش يابد و نيز طرح خودكفايي برنج در افق ده ساله، ميزان توليد اين محصول را از 6/1 ميليون تن فعلي به 4/2 ميليون تن در افق طرح خواهد رساند و طرح افزايش توليد ذرت نيز در همان افق زماني درصدد افزايش توليد ذرت مورد نياز كشور از 2/1 ميليون تن به 8/2 ميليون تن درسال انتهايي طرح است. لزوم خودكفايي در توليد محصولات استراتژيك در عرصه جهان كنوني كه غذا بعنوان يك اسلحه و اهرم در دست برخي از قدرتها بشمار مي رود و تأمين امنيت غذايي در كشور از اهم ضروريات محسوب مي شود كه در اين راستا، كاهش ضايعات، يكي از عوامل مهم در افزايش توليد و كاهش واردات محسوب مي گردد. از سوي ديگر با توجه به اينكه سهم سرمايه گذاري انجام شده در بخش كشاورزي، پنج درصد از سرمايه گذاريهاي موجود در كشور مي باشد و اين رقم براي بخش كشاورزي نسبت به ساير كشورهاي جهان بسيار پايين مي باشد و با توجه به كمبود سرمايه گذاري در اين بخش، ميزان ضايعات محصولات كشاورزي معادل 25 درصد درآمد نفتي كشور تخمين زده مي شود كه اين ميزان بيانگر ميزان بالاي ضايعات و نيز ارزش آن در توليد ناخالص داخلي مي باشد.
درحال حاضر بيش از 26 درصد ارزش توليد ناخالص كشور، ارز آوري چشمگيري معادل 25 تا 30 درصد ارزش صادرات غيرنفتي سالانه و 24 درصد اشتغال كشور مربوط به بخش كشاورزي است كه كاهش ضايعات محصولات كشاورزي علاوه بر قابليت افزايش عملكرد محصولات زراعي وباغي، در ايجاد اشتغال، توسعه صادرات غيرنفتي و نيز ايجاد امنيت غذايي، از اهمين بالايي برخوردار است.
به طور خلاصه مي توان گفت براي رسيدن به خودكفايي نسبي، جداي از افزايش توليد، در برخورد با مسئله ضايعات و چگونگي كاهش آن مورد تأكيد است. كاهش ضايعات، طبيعت افزايش عرضه را دارد و دستيابي به آن، ما را از عوامل توليد اضافي، بي نياز كرده يعني بدون داده اضافي، ستانده حاصل مي گردد، با اعمال اين سياست، در بهره برداري از منابع طبيعي نيز صرفه جويي شده و منابع غيرقابل تجديد كه در معرض تخريب قرار مي گيرد، طي نظمي به سود پاسخ گويي به نيازهاي آيندگان استمرار مي يابد و متضمن توسعه پايدار در كشور خواهد بود.
كشور ما طي سالهاي گذشته در زمينه بسياري از مواد و محصولات به مرز خودكفايي رسيده است، ولي عواملي چون افزايش جمعيت در كنار عدم كاهش ضايعات راه را براي رسيدن به نقطه استقلال، طولاني تر مي كند.
ضايعات از چند جنبه بر اقتصاد ضربه وارد مي كند:
1- ميزان توليد را كاهش مي دهد.
2- نياز به واردات را افزايش مي دهد.
3- نهاده هاي لازم براي توليد (كه به سختي تهيه مي شوند) را هدر مي دهد.

روشهاي اقتصادي جلوگيري از ضايعات:
1- برنامه كنارگذاري كشت محصول (set aside)
بعضي از كشورهاي پيشرفته از جمله اتحاديه اروپا با پي گيري سياست خودكفايي محصولات استراتژيك و صدور آن در سايه حمايتهاي بي حد و حصر از كشاورزان، با وضعي مواجه گشتند كه قيمت پرداختي به كشاورزان نه تنها بالاتر از قيمت جهاني بود بلكه با مازاد محصول نيز مواجه شد حتي با دادن سوبسيد صادرات اين مازاد را نتوانستند از بين ببرند و از طرف ديگر نيز با اعتراض گسترده كشورهاي ديگر مانند امريكا، استراليا و كشورهاي در حال توسعه عضو سازمان تجارت جهاني (WTO) روبرو شدند با وضع بوجود آمده و ايجاد مازاد محصول، مقداري از آن، از بين
مي رفت و اين مسئله باعث مي شد از يك طرف هزينه حمايت بسيار بالا برود و وزن بيشتري بر بودجه تحميل شود و از طرف ديگر با مخالفت سازمانهاي حمايت از مصرف كننده و حفاظت از
محيط زيست مواجه شدند.
با وضع پيش آمده اتحاديه اروپا تصميم گرفت براي جلوگيري از ايجاد مازاد محصول و جلوگيري از كاهش ضايعات با كشاورزان وارد گفتگو شد و به آنها پيشنهاد نمود كه مقداري از سطح زيركشت محصول يا كل آنرا در قبال پرداخت جبراني كنار بگذارند با اجراي اين سياست و مقدار زيادي از مازاد محصول كاهش يافت و لذا باعث گشت كه متعاقب آن ضايعات محصول نيز كاهش يابد.
با استفاده از اين تجربه بايد سياستگذاران كشاورزي براي جلوگيري ضايعات به كشاورزان برنامه كنارگذاري را پيشنهاد نمايند در حال حاضر در بعضي از محصولات مانند پياز و سيب زميني و گوجه فرنگي مازاد وجود دارد كه اين امر موجب مي گردد كه مقداري از اين مازاد در انبار و يا در زمين از بين برود.
2- سياستهاي كاهش هزينه مبادله (Transaction cost)
يكي از مسايل مبتلا به كشورهاي در حال توسعه و توسعه نيافته كه باعث افزايش ضايعات مي شود وجود هزينه مبادله بسيار بالا در بخش كشاورزي آنهاست يعني امر مبادله در زماني كه محصول برداشت مي شود تا زماني كه به دست مصرف كننده نهايي مي رسد بايستي پروسه طولاني را طي نمايد. اين مسئله باعث ايجاد دو مشكل مي شود: اولاً وجود واسطه هاي گوناگون، حمل و نقل جاده اي، انبارداري نامناسب، فقدان سردخانه و غيره موجب مي شود كه مقداري از محصول از بين برود. ثانياً مراحل گوناگون ارسال محصول از مرحله برداشت تا مصرف موجب مي شود هزينه مبادله بسيار بالا برود و هزينه مبادله بالا براي كشاورز يك معضل اساسي است و كشاورز براي رهايي از اين هزينه مدتي محصول خود را در انبار نگه مي دارد. بدليل شيوه نگهداري نامناسب و وجود آفات مختلف، محصول بتدريج فاسد مي گردد. كشاورز براي جلوگيري از فساد بيشتر محصول، محصول خود را روانه بازار مي كند كه متأسفانه با عدم رغبت واسطه گران مواجه مي گردد. كشاورز دو انتخاب دارد يا بايستي محصول را با قيمت بسيار پايين عرضه كند يا اينكه شاهد فساد محصول خود باشد. در بعضي از مناطق كشور براي جلوگيري از ورود محصول به پروسه طولاني برداشت تا مصرف كننده و نيز كاهش هزينه مبادله، اتحاديه هاي تعاوني كشاورزان نسبت به ارائه محصول در ميادين ميوه و تره بار اقدام مي كنند. متأسفانه بنظر مي رسد همه كشاورزان بدليل عدم وجود تشكل فراگير قادر به ارائه محصول از اين روش نمي باشند.
3- كاهش سوبسيد بعضي از محصولات غذايي
يكي از راههايي كه مي تواند مقداري از ضايعات مواد غذايي بكاهد، كاهش يارانه پرداختي به برخي از اقلام غذايي است. بطور مثال نان از جمله كالاهايي كه بدليل ارزان بودن، مقدار اسراف آن خيلي زياد است. البته بايد توجه داشت كه پخت نامناسب نان توسط بعضي نانوايان علت اصلي ديگر افزايش ضايعات است. حال اگر دولت تصميم بگيرد كه بطوركلي يارانه نان را حذف نمايد، نانوايان مجبورند آرد را با قيمت بازار تهيه نمايند و چون مجبورند به دليل قيمت بالاي آرد بايستي نان را با كيفيت بالا تحويل مشتري بدهند اين امر سبب مي شود بين نانوايان براي فروش نان رقابت ايجاد شود و مصرف كننده بصورت عقلايي كيفي ترين نان را براي مصرف انتخاب مي كنيم . اين شيوه عمل باعث مي شود كه ضايعات نان به شدت كاهش يابد. البته عده اي از كارشناسان با حذف يارانه نان بدليل فشار بر قدرت خريد اقشار كم درآمد مخالفند ولي كارشناسان موافق حذف سوبسيد، معتقدند با پرداختهاي جبراني به مصرف كنندگان با درآمد پايين مي توان از كاهش قدرت خريد جلوگيري نمود يعني با تعيين دهكهاي درآمدي و شرايط پرداخت انتقالي مي توان رضايت شهروندان را بدست آورد.
4- بكارگيري قيمت تضميني
در بعضي از كشورها، دولتها براي اينكه قيمت محصول كشاورزي در بازار از قيمت تمام شده پايین تر نيايد نسبت به تعيين قيمت تضميني اقدام مي كنند. يعني تا زماني كه محصولات كشاورزي براحتي از طريق بازار به فروش مي رسد كشاورزان راغب به فروش محصول در بازار هستند ولي زماني كه قيمت بازار از قيمت تضميني محصول آنها پايين تر بيايد كشاورزان محصول خود را به قيمت تضميني بفروش مي رسانند. با اين كار دو هدف دنبال مي شود اولاً با اين عمل از رفاه و قدرت خريد كشاورزان حمايت مي شود ثانياً از فاسد شدن محصول جلوگيري بعمل مي آيد چون زماني كه كشاورزان قادر به فروش محصول خود به قيمت تضميني نشوند از فروش محصول خود در بازار، بدليل اينكه قيمت بازار هزينه برداشت و ديگر هزينه هاي آنها را پوشش نمي دهد صرفنظر مي كنند لذا يا محصول در زمين كشاورزي بدون اينكه برداشت مي شود ضايع مي شود.
يا اينكه در صورت فروش (زير قيمت تمام شده ) قبل از اينكه به دست مصرف كننده برسد كاملاً‌ يا قسمتي از آن فاسد مي شود.
5- افزايش كيفيت بسته بندي
يكي از روشهايي كه هميشه در سطح جهان براي جلوگيري ضايعات و جلب رضايت مشتري در حال تحول بوده است بسته بندي محصولات غذايي است. در حقيقت بسته بندي نقش اصلي را در ايجاد ارزش افزوده ايفا مي كند. بطور مثال چند محصول غذايي كشورمان بدليل ضعف بسته بندي بعد از صدور از كشور بوسيله كشورهاي واسط مجدداُ صادر مي شود از اين محصولات بطور نمونه مي توان از خرما، زعفران، خشكبار، خاويار و غيره نام برد.
در بسته بندي محصولات غذايي اگر به مسايلي از قبيل نور، حرارت، مواد افزودني ضد فسادپذيري و آفات و باكتريها و كيفيت بسته به اندازه كافي توجه شود بازارياب مي تواند محصول را با قيمت مناسب به فروش برساند. افزايش قيمت محصول به دليل كيفيت بالا چه در سطح داخلي و خارجي موجب كاهش موجودي محصول در انبار، سردخانه و مزرعه شده و در نهايت كاهش ضايعات مي گردد.
6- كاهش ضايعات از طريق بازاريابي مناسب
براي افزايش سهم محصولات غذايي در تركيب صادرات غيرنفتي لازم است اقداماتي در جهت بهبود كيفيت محصولات غذايي صورت گيرد و همزمان با آن، اعمال روشهاي پيشرفته بازاريابي بايد مدنظر باشد. در اين رابطه لازم است به بازاريابي اهميت كافي داده شود. در اين مورد ضرورت دارد به مفهوم بازاريابي توجه كنيم. مفهوم بازاريابي كه عبارت از مجموعه اي از فعاليتهاي بازرگاني كه جريان كالا يا خدمات را از توليد كننده تا مصرف كننده نهايي هدايت مي كند. اين فعاليت شامل طيف وسيعي از اقدامات نظير خريد مواد اوليه، توليد، كنترل كيفيت، حمل و نقل و انبارداري، آماده سازي براي مصرف، انجماد، بسته بندي، تعيين قيمت، شناسايي مشتري، تبليغات، فروش و خدمات بعد از فروش مي شود.
اگر مقداري در مفهوم بازاريابي تأمل كنيم به اين نكته پي مي بريم. اگر به فرآيند بازاريابي كه در بالا ذكر شد توجه كافي داشته باشيم ضايعات به اندازه خيلي زيادي كاهش خواهد يافت. با توجه به اينكه مصرف خام براي كليه محصولات اندك است و بايد سيكل طرحهاي صنايع تبديلي را طي كنند، همواره اينگونه محصولات از ناحيه توليدات نامناسب و بازاريابي غير اصولي آسيب پذير است. بسياري از اين طرحها بدليل نبودن بازارهاي مناسب با شكست روبرو مي شوند زيرا اگر اين صنايع فروش خوبي نداشته باشد نمي تواند رشد مناسب داشته باشد و درنهايت به ركود مي رسد. بنا به خصوصيات منحصر به فرد مواد خام اين صنايع، فسادپذيري، فصلي بودن، تنوع كمي و كيفي، مسئله بازاريابي براي محصولات آنها از اهميت ويژه اي برخوردار است و توجه به آن قطعاً مي تواند ضايعات محصولات غذايي را كاهش دهد.
با توجه به نكات فوق الذكر، وظيفه متخصصين بازاريابي در مورد مسئله ضايعات محصولات كشاورزي، تعيين و تشخيص مكانهايي در زنجير بازاريابي است كه ضايعات به ميزان زيادي رخ مي دهد و ارتباط موقعيت و وضعيت ضايع شدن محصول با كل زنجيره بازاريابي نيز بااهميت است.
ضايعات در محصولات فاسدشدني در هر جايي از مزرعه تا مصرف كننده نهايي رخ داده و بستگي به درجه فاسد شوندگي محصول دارد. چون زنجير يا سيستم بازاريابي به عمليات ويژه حمل و نقل، ترابري و فعاليتهاي تجاري اطلاق مي شود و همبستگي نزديكي بين نوع و حجم ضايعات ايجاد شده براي يك محصول خاص و سيستمي كه اين محصول در آن به پيش مي رود وجود دارد.
لازم است در بحث بازاريابي به دو موضوع ديگر بدليل اهميت آنها بطور مجزا اشاره شود.
الف- كارآيي سيستم بازاريابي
استقرار يك سيستم يا زيرسيستم بازاريابي براي معرفي و كاربرد معيارهايي كه كاهش دهنده ضايعات تا يك حد مطلوب هستند بسيار مفيد است. وقتي يك زيرسيستم بازاريابي نوظهور كه در آن يك اقتصاد پيشرفته كه داراي اضافه توليد است جايگزين اقتصاد معيشتي يا نيمه معيشتي مي شود و سيستم بازاريابي براي جمع آوري، انتقال و توزيع حجم محصول اضافه، سازگار نشده است. اين سيستم بازاريابي، از كارآيي لازم برخوردار نخواهد بود. اما هنگامي كه شاخص خوبي براي معرفي و كاربرد يك معيار ويژه براي كاهش ضايعات وجود دارد، كاهش اندازه و ميزان ضايعات در يك سيستم رخ مي دهد كه البته به آمادگي و توانايي سيستم در انتقال اين پيشرفت و بهبود به قسمتهاي مختلف زنجيره بازاريابي بستگي دارد.
به نظر مي رسد اكثر معيارهايي كه روي حمل و نقل مطمئن، شرايط بهتر وانتقال سريعتر و انبارداري مناسب، متمركز شده اند، تنها هنگامي كاربرد مؤثر دارند كه ساختار سيستم بازاريابي بهبود يافته باشد.
ب- رابطه ميزان ضايعات و نقص در سيستم بازاريابي
ميزان بالاي ضايعات به دليل تجارب ناقص مديريتي در تصدي و سياست انبارهاي
سردخانه دار، نداشتن اطلاعات تكنيكي در توزيع امكانات و تكنيكهاي حمل و نقل، فقدان يك برنامه فروش براي مجموعه برنامه هاي خريد و عموماً سياستهاي غيرواقعي قيمت گذاري، رخ
مي دهد. فعاليتهاي چاره ساز زيادي براي رفع اين مشكل وجود دارد و ممكن است نياز به توجه و اولويت بندي بهتر در هر برنامه ريزي عملي براي كاهش ضايعات داشته باشد.

پيشنهادات
1- از آنجا كه ضايعات درصد بالايي از توليد (حدود 30%) را شامل مي گردد و نيز تأثيري كه
بر روي توليد ناخالص داخلي و ميزان خودكفايي محصولات كشاورزي به ويژه محصولات اساسي دارا مي باشد، عليرغم فقدان اطلاعات دقيق در مورد ميزان ضايعات محصولات كشاورزي لازم است به دنبال راهكارهاي مؤثر و اساسي در جهت كاهش آن باشيم كه در اين مورد توجه به تكنولوژي و بكارگيري الگوي مصرف صحيح، ضروري است.
2- ضرورت دارد راهكاري در نظر گرفته شود از مرحله توليد نيز با تبديل مواد غذايي به موادي با قابليت نگهداري و عمر مفيد بيشتر، ضايعات محصولات را كاهش داد مضافاً‌ اينكه بخشي از ضايعات محصولات كشاورزي به ويژه محصولات اساسي مربوط به نحوه مصرف بوده كه با اصلاح در شيوه مصرف اين محصولات اساسي، گامي مؤثر در زمينه كاهش ضايعات برداشته شود. كه تحقق آن نيازمند عزم ملي و راهنمايي كارشناسان متخصص در اين بخش مي باشد.
3- همانطور كه در متن مقاله اشاره گرديد يكي از روشهايي كه دولت عملاً مي تواند بنحوي از ضايعات جلوگيري نمايد برنامه كنارگذاري كشت محصولاتي است علاوه بر نياز تقاضاي داخلي و صادرات مي باشد در اين گام دولت ضمن حمايت از كشاورز هزينه اتلاف منابع را كاهش مي دهد. ضرورت دارد دولت عملاً راهكار اجرايي بطور كامل تسهيل نمايد.

نتيجه گيري
سياست دولت بايد در راستايي قرار بگيرد كه هزينه مبادله به نحو چشمگيري كاهش يابد. لذا بايد تسهيلات لازم را از جمله اطلاعات شفاف قيمت محصولات كشاورزي، حمل و نقل جاده اي ريلي و هوايي، اعتبارات بانكي، ميادين ميوه و تره بار و غيره را در اختيار بازاريابان قرار دهد از طرف ديگر ضرورت دارد دولت از طريق ابزارهايي مانند كاهش سوبسيد بعضي محصولات غذايي و تعيين قيمت تضميني، از ضايعات جلوگيري نمايد. آنچه در اين مقوله مهم است راهكارهاي عملي است: يعني ضمن اينكه به توليدكننده و مصرف كننده كمترين صدمه برسد از ضايعات نيز جلوگيري شود. مسئله كيفيت بسته بندي و برقراري بازاريابي مناسب از جمله موارد مهم در كاهش ضايعات هست. در اين مورد لازم است دولت سازمانهايي را كه وظيفه آنها كنترل كيفي محصولات و نظارت بر استاندارد بودن محصول، نظارت بر انبارها و سردخانه ها، تعمير و نگهداري جاده نظارت بر توليد ماشين آلات است و سازمان هاي توليدي و بازاريابي، استانداردهاي در نظر گرفته شده را جهت كاهش ضايعات رعايت نمايند در غير اينصورت از فعاليتهاي آنها جلوگيري نمايد.
عبدالرحمن شادان – نيره ميهن خواه
مؤسسه پژوهش هاي برنامه ريزي و اقتصاد كشاورزي، گروه پژوهشي اقتصاد توليد و بهره وري

نخستين دستگاه توليد رب گوجه فرنگي جامد با طعم طبيعي و پايداري بالا به همت يك مبتكر جوان ايراني طراحي و ساخته شد.

امير حسين وكيلي فرد، سازنده دستگاه توليد رب گوجه فرنگي جامد در گفت‌وگو با خبرنگار «پژوهشي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) با اشاره به ويژگي‌هاي اين رب گفت: رب جامد نيازي به بسته بندي نداشته و تا پنج سال بدون اين كه كيفيت خود را از دست بدهد دوام دارد و با همان شرايط مي‌توان رب را در مدت 20 دقيقه به «بيريكس»(غلظت) 75 رساند در حالي كه حداكثر بيريكس قابل حصول با شيوه‌هاي كنوني حدود 40 است كه البته به تغيير رنگ (تيره شدن) و افت خواص محصول منجر مي‌شود.

وي خاطرنشان كرد: از آنجا كه در سيستم ابداعي براي رساندن رب به اين بيريكس از فرايندي مبتني بر خلاء و امواج مغناطيسي استفاده شده و هيچ‌گونه حرارتي در آن اعمال نمي‌شود، تمامي ويتامين‌ها، مواد مغذي و خواص طبيعي رب از جمله رنگ، بو و طعم آن حفظ مي‌شود.

اين مخترع تصريح كرد: استفاده از اين دستگاه از لحاظ هزينه حمل و نقل و بسته بندي بسيار مقرون به صرفه است به طوري كه تا 30 درصد هزينه‌هاي مربوطه را كاهش مي‌دهد كه با توجه به تناژ بالاي توليد كارخانه‌هاي رب‌سازي بسيار چشمگير است.

وي در ادامه با اشاره به اين‌كه كارخانه‌هاي رب سازي معمولا در حدود نيمي از سال كه گوجه فرنگي به وفور يافت مي‌شود رب خود را براي عرضه در نيمه ديگر سال ذخيره مي‌كنند، اظهار داشت: روش ابداعي كه امكان توليد رب با بيريكس بالا را فراهم مي‌كند ذخيره رب در كارخانه‌ها را به نحو چشمگيري تسهيل مي‌كند و به كارخانه‌ها امكان مي‌دهد كه در فضايي بسيار محدودتر و با هزينه‌اي محصول توليدي خود را ذخيره‌سازي كرده و در زمان مورد نظر آن را به صورت جامد يا - با افزودن آب - به صورت رب معمولي با بيريكس متعارف عرضه كنند.

وكيلي فرد با اشاره به روش‌هاي ديگر توليد رب نظير پودر رب اظهار داشت: فرايند توليد پودر رب كه با اسپري خشك رب گوجه‌فرنگي انجام مي‌شود باعث تغيير طعم،‌ مزه و ويژگي‌هاي فيزيكي رب مي‌شود به طوري كه با وجود قيمت بسيار بالا چندان مورد پسند مصرف‌كنندگان قرار نگرفته است.

اين مبتكر جوان در ادامه با اشاره به اين‌كه رب جامد به صورت قرص يا به ساير اشكال از سوي مصرف‌كنندگان قابل استفاده است درباره روند ثبت اختراع روش ابداعي خود  به ايسنا گفت: اين روش در يكي از كشورهاي خارجي ثبت شده و مذاكراتي براي عرضه آن به كارخانه‌هاي بزرگ رب سازي در جريان است و پس از رسيدن به مرحله توليد به طور رسمي ثبت اختراع خواهد شد.

وكيلي فرد كه مخترع دستگاه توليد رب گوجه فرنگي بدون استفاده از حرارت نيز هست با اشاره به اعطاي مدال برنز سي‌و‌سومين نمايشگاه اختراعات ژنو به اين طرح خاطرنشان كرد: نحوه‌ طراحي اين دستگاه كه در ابعاد مختلف قابل ساخت است به صورتي است كه با اعمال شار مغناطيسي و خلا بر گوجه فرنگي‌ها ريخته شده در دستگاه، فشار مايع داخل آنها تغيير مي‌كند، در نتيجه مولكول‌هاي سبكتر كه همان آب گوجه مي‌باشند به سطح دستگاه مي‌آيند و مايع باقيمانده در ته دستگاه تغليظ و تبديل به رب مي‌شود.

وي تصريح كرد: به دليل عدم استفاده از حرارت در اين سيستم، رب به دست آمده حاوي تمامي ويتامين‌هاي طبيعي موجود در ميوه‌ي گوجه فرنگي مي‌باشد،‌ علاوه بر اين سيستم ويژه‌اي در دستگاه تعبيه شده كه تمام باكتري‌هاي هوازي موجود در گوجه‌فرنگي را از بين مي‌برد و در نتيجه رب حاصل از دوام طولاني و رنگ طبيعي برخودار است.

چكيده :
 نانوتكنولوژي ياهنر ساخت مواد از اتم ها ، توانايي كپي كردن دقيق اتم ها بصورت منحصربه فرد وقراردادن آنها در جاي دلخواه مي باشد .
نويد نانوتكنولوژي در خصوص كشاورزي وتوليد غذا ، بازگشت 90 % اززمين هاي كشاورزي به وضعيت طبيعي ، ايجادگلخانه هاي داراي عملكرد بالا كه تقريباً 10% از زمين هاي كشاورزي فعلي را در برمي گيرد و جمعيت جهان را تغذيه مي كند واز انقراض ونابودي بيشتر جانوران وگونه هاي گياهي جلوگيري ميكند ودخالت آگاهانه وعالمانه انسان در جهت تسريع روندتكامل گياهان مي باشد .
نانوتكنولوژي علمي جديداست كه مي خواهد مضراتي راكه علوم مصنوعي به عالم فعلي گذاشته از بين برده واز راه طبيعي جهان را به بهشت تبديل كند بطوري كه زندگي را براي تمامي مردم از كوچك تا بزرگ لذت بخش وراحت سازد .
مادرآستانه ورود به جهاني آرماني هستيم، توليد محصولات كشاورزي برمبناي نانوتكنولوژي مثل سيب زميني كه فقط پروتئين هاي موجود درآن بانفوذ براتم هاي گرد وغبار، هوا وآب نمونه هايي مشابه خودرا ايجاد مي كند ، تاسيب زميني شكل گيرد. يا توليد غذا برمبناي نانوتكنولوژي مانند استيك جوجه يا بره نيم پزشده به كمك ملكول هاواتم ها توسط خودمان بدون اينكه حيواني ذبح شود ، همه نمونه هايي از رسيدن به جهان آرماني است . در نتيجه مي توان يك طرح زيبا از پايان دادن به قحطي وگرسنگي ارائه داد كه درآن سياره اي با درختان مو سبزرنگ وزيبا وميوه هاي كشاورزي كه خاك طبيعي وكاملي ندارند ، ترسيم مي شود .
مقدمه:
به پيوند اجباري شيمي و مهندسي ، نانوتكنولوژي يا دومين انقلاب صنعتي گفته مي شود. نانوتكنولوژي يا هنر ساخت مواد از اتم ها ،با توليد جديد از محصولاتي كه پاكيزه تر،نيرومندتر ،سبك وزنتر و سالمتر از مواد قبلي است ، همراه مي باشد. نانوتكنولوژي سعي در يكي كردن اكتشافات و پروژه ها از بيوتكنولوژي و مهندسي ژنتيك با شيمي،فيزيك ، الكترونيك و علم مواد دارد. (1)
با استفاده از نانوتكنولوژي هر چيزي مي تواند به شكل هر شي قابل تصور ديگري متصور شود و 92 عنصر جدول تناوبي مي توانند بي نهايت با هم تركيب شوند تا ملكول هاي متفاوتي از ابعاد نانوگرفته تا يك سياره را بسازد . (1)
در سال 1959 ريچارد فينمن تئوري تكنولوژي برتر را ارايه داد در سالهاي آتي با ذكر جزئيات بيشتر اين تئوري،مطالبي توسط اريك دركسلر تحت عنوان موتورهاي آفرينش در سال 1986 و نامحدود ساختن آينده در سال 1991 ارايه گرديد ، وي تنها درجه دكتـري در نانونوتكنولوژي را در همين سال از دانشگاه MIT دريافت نمود . (3)
هدف از انتخاب اين موضوع آگاهي دادن به افراد جامعه در مورد پيشرفت علم در زمينه توليد غذا در عصر نانوتكنولوژي مي باشد،زيرا در آن برهه از زمان به طور نمايي همراه با دقت اتمي، در همان نانو عمومي غذا مي تواند از اتم هاي خام سنتز شود تا به اهداف آلودگي كمتر و پاك كردن اتوماتيك آلودگي موجود دست يابيم و پاياني براي قحطي و گرسنگي داشته باشيم.
تاريخچه پيدايش كشاورزي و انقلاب صنعتي
درحقيقت اگر هر 100 ميليون سال را يك سال در نظر بگيريم كره زمين سياره اي 46 ساله است كه هيچ اطلاعاتي راجع به 7 سال اول آن وجود ندارد ودر مورد سالهاي مياني آن اطلاعات كم و بيش پراكنده و نامطمئني وجود دارد. درسن 42 سالگي گياهان و جنگل ها پديدار شده و شروع به رشد كرده اند،انسان جديد حدود 4 ساعت روي زمين است كه طي همين يك ساعت گذشته كشاورزي را كشف كرده و انقلاب صنعتي فقط يك دقيقه پيش اتفاق افتاد. حال ببينيم كه در اين يك دقيقه انسان چه بلايي بر سر اين كره 46 ساله آورده است.

نانوتكنولوژي چيست؟
نانوتكنولوژي يا هنر ساخت مواد از اتم ها،توانايي كپي كرده دقيق اتم به صورت منحصر به فرد و قرار دادن آنها در جاي دلخواه مي باشد. در حقيقت به پيوند اجباري شيمي و مهندسي شيمي نانوتكنولوژي گفته مي شود. نانوتكنولوژي يا دومين انقلاب صنعتي جهان،رقيب ساير تكنولوژي ها نيست ، بلكه مكمل و پايه آنهاست.اين علم در واقع مهمترين كليد پتانسيل اقتصادي در قرن بيست و يكم به حساب مي آيد. نانوتكنولوژي علمي جديد است ،كه مي خواهد مضراتي راكه علوم مصنوعي در عالم كنوني گذاشته از بين ببرد و از راه طبيعي جهان را تبديل به بهشت كند،به طوري كه زندگي را براي تمام مردم از كوچك تا بزرگ لذت بخش و راحت سازد،با اين علم گرسنگان سير مي شوند و ديگر قحطي از بين مي رود و ما شاهد اتفاقات بسياري كه هم اكنون قادر به تصور آن نيستيم،مي باشيم. نانوتكنولوژي يك رشته جديد نيست،بلكه رويكردي جديد در تمام رشته هاست. اطلاعات ما از طبيعت آن را آخرين مقياس توليد مي داند. (1)

وعده هاي نانوتكنولوژي در تمام رشته ها به جز كشاورزي و تغذيه:
 
جهان در آستانه يك انقلاب تكنولوژي جديد ، برترازتجربه هرانساني مي باشد.اين انقلاب صنعتي قدرتمندجديدظرفيت آوردن سلامتي،سعادت و تعليم و تربيت،بدون آلودگي براي هر انسان در سياره خاكي را دارد (6) ، جاودانگي و طول عمر، اولين نتيجه نانوتكنولوژي مي باشد. . نانوتكنولوژي پزشكي به مرگ،پيري زود رس و بيماريهاي حاد خاتمه مي دهد (2) . نانوتكنولوژي كامپيوتر هايي را طراحي مي كند كه در هر ثانيه قادرند ساختارهاي جديدي از اتم ها و مولكول ها را به وجود آورند. همواره با پيشرفت نانوتكنولوژي،روش زندگي مردم به طور اساسي عوض مي گردد و رفتارهاي مردم به شدت تحت تأثير اين سيستم جديد قرار مي گيرد. مسافرت فضايي مطمئن و ارزان و قابل استطاعت براي همه خواهد شد (1) . نانوتكنولوژي احتمال خطرات مربوط به موجودات زنده دنيا را به صفر مي رساند.در نتيجه با پيشرفت نانوتكنولوژي تمام كالاهاي مصرفي،بادوام،جديد،پرثمر،ارزان و فراوان خواهد شد. در اثر اين تكنولوژي كانال هاي تلويزيوني زيادي در اين خصوص به وجود مي آيند و عناوين روزنامه ها و مجلات با موضوع نانوتكنولوژي آغاز مي شود. يك ابر كامپيوتر،از يك سلول انسان بزرگتر نيست،يك سفينه فضايي چهار نفره از يك ماشين خانوادگي گرانتر نخواهد بود، با اين دلايل و ساير دلايل شيوه زندگي جهاني از بنياد تغيير خواهد كرد. نانوتكنولوژي،كالاها را از مواد بازيافتني بسيار بي ارزش مي سازد،متخصصان در نانوتكنولوژي از ذرات ريز اتمي و مولكولي،ربات هاي بسيار پيچيده اي مي سازند. نانوتكنولوژي با به كار گيري خاصيت هاي شيميايي اتم ها و مولكول ها و اينكه چگونه ملكول ها به هم نزديك شده و خاصيت چسبندگي پيدا مي كنند،ساخت مولكول هاي جديدي را پيشنهاد مي كند،كه اين ملكول هاي ساخته شده خواص فوق العاده اي دارند .نانوتكنولوژي امكان ايجاد ساختار هاي زيستي عجيبي را فراهم مي سازد (7). مثلاً مي توانيم بافت هاي آنچنان مقاومي در بدن بسازيم كه با افتادن از يك ساختمان بلند كوچكترين خدشه اي در عملكردشان وارد نشود و سلامت خود را حفظ كنند. با استفاده از نانوتكنولوژي ديگر نيازي به پاك سازي شهرها نداريم . نانوتكنولوژي مشكل زباله هاي هسته اي را تماماً مرتفع مي سازد،يعني باقيمانده واكنش هاي شكافت هسته اي،مواد عادي،كاربردي و از همه مهمتر غير راديواكتيو هستند. نانوتكنولوژي از جمله اصولي مي باشد كه در شيمي تكاملي مطرح بوده و مي تواند موجب انجام ميليون ها آزمايش هم زمان در مدت كوتاهي شود. توليد لباس هايي كه به شرايط مختلف آب و هوايي حساسندو به سيستم هاي اطلاعاتي متصل مي شوندتا علايم حياتي را كنترل كنند، همچنين قادر به ترشح مواد دارويي هستند و جراحات را محافظت مي كنند. درنانوتكنولوژي ساختمان ها و وسايط نقليه به طور خودكار با شرايط آب و هوايي سازگار مي شوند.نانوتكنولوژي تغيير دهنده مبناي كامپيوترهاي كنوني و نويد بخش كامپيوترهاي كوانتومي مي باشد. ديگر يك ابركامپيوتر ، از يك سلول انسان بزرگتر نيست ، يك سفينه فضايي چهار نفره از يك ماشين خانوادگي گرانتر نخواهد بود (11) ، بااين دلايل شيوه زندگي جهان از بنياد تغيير خواهد كرد و تحليل آزمايشگاهي روي يك تراشه و همچنين بيو انفورماتيك را فراهم مي سازند. شناسايي مجرمان از طريقDNA باقيمانده در محل جرم، فاكتوريل گيري از اعداد بزرگ،جمع شدن تمام اطلاعات موجود در كتابخانه كنگره و تعبيه در يك فضايي به اندازه يك حبه قند . از بين بردن بيماري سرطان توسط نوشيدن دارويي كه حاوي نانوربات هاست و درآن آب ميوه مورد علاقه شما حل شده باشد امكان پذير مي شود ، زيرا نانوربات ها براي حمله و ترميم ساختار مولكولي سلول هاي سرطاني و بي خطر ساختن ويروس ها برنامه ريزي شده اند و مي توان به گونه اي نانو ربات ها را برنامه ريزي كرد كه جراحي هاي بسيار حساس و دقيق را انجام دهند. كه اين جراحي هايك هزار بار دقيق تر از تيزترين چاقوهاي جراحي عمل مي كنند. يك نانو ربات با كاركردن در چنين مقياس كوچكي مي توانند بدون ايجاد زخم هايي كه جراحي هاي متداول بر جاي گذارد،كارآيي بالايي داشته باشد. در آينده پزشكي قادر خواهد بود با تهيه رسانه دقيق تشخيصي كه توسط نانوكامپيوترها تفسيرخواهد شد و توسط ذخاير دارويي كه در دستگاه هاي بسيار ريز ساخته مي شوند مصونيت نهاني را در مقابل بيماري ها براي انسان ايجاد كنند. اين ربات ها ماشين هاي قابل برنامه ريزي هستند كه مي توانند وظايف نامحدودي را در جهان فيزيكي انجام دهند،مي توانند سطل آشغال را از منزل خارج كنند،ماشين شما را رنگ كنند يا يك ساختمان اداري بسازند و سپس پنجره هاي آن را بشويند يا يك لحظه همانند ربات ترميناتور در فيلم آرنولد عمل كنند يا اينكه به شكل يك صندلي باغ در آيند [4] . اگر مي خواهيد فولاد بسازيد ماشين هاي نانو را در يك محل اوراقي رها كرده بدون سوخت زغال سنگ جهت ذوب فلزات و برجاي گذاشتن زباله اين كار را انجام مي دهند. ابعاد كارخانه ها در اندازه يك ميز تحرير است كه قادر به توليد هر چيزي خواهند بود. احتمالاً در صبح كارخانه آخرين مدل طراحي شده ساعت را برايمان مي سازد،بعداز ظهر ممكن است حافظه بيشتري براي رايانه امان بخواهيم كه كارخانه آن را خواهد ساخت و غروب برخي از جديدترين ابزارهاي نانوپزشكي را مي سازد. با تغيير آرايش اتم هاي زغال سنگ مي توانيم الماس بسازيم يا اگر آرايش ماسه (شن و سنگ) را تغيير داده و به آن مواد ديگري اضافه كنيم مي توانيم تراشه هاي كامپيوتري بسازيم. مي توانيم موادي بسازيم كه 80 تا 100 مرتبه محكم تر و سبك وزنتر از فولاد باشد و اتومبيل هاي شخصي بسيار امن،بي سرو صدا با كارايي بسيار بالا را طراحي كنيم كه مي توانند به صورت عمودي در هوا پرواز كنند. همچنين پل ها و جاده ها توانايي احساس ترك و مرمت را دارا مي باشند. (3)

وعده هاي نانوتكنولوژي در كشاورزي و تغذيه :

مولكول هاي پروتئين نوعي مولكول هستند كه در مواد خوراكي مانند سيب زميني وجود دارند، درعصر نانوتكنولوژي اين مولكول ها براي توليد مولكول هاي شبيه به خود اتم هاي موجوددرخاك ،آب و هواراجذب مي كنندوسيب زميني سازند،توليدغذاهاي مولكولي و خاتمه دادن به خشكسالي و قحطي، بطور نمايي ، همراه با دقت اتمي ، غذا مي تواند از اتم هاي خام در همان نانو عمومي سنتز شود . استيك جوجه ويا بره نيم پز را خودمابه كمك مولكول ها و اتم ها بوجود مي آوريم ، بدون آنكه حيواني را ذبح كنيم (5) . بوجودآوردن گياهان و حيواناتي كه نسل آنهامنقرض شده اند، همه نمونه هايي از وعده هاي نانوتكنولوژي مي باشد (10). در آينده مي توان ويژگي هاي مطلوب را از طريق مهندسي ژنتيك در مورد خوراكي جاسازي كرده وازاين طريق طعم غذاها را بهبود بخشيد، هم چنين مي توان مقاومت گياهان رادربرابربيماري افزايش داد و عمرآن هارادرمحل كشت ومصرف ، طولاني تركردورشدآن هاراسريعترنمود وحتي درمحيط هاي نامساعدكاشت.تادر شوره زارها،باآب كمتريا آب و هواي سرذتررشدكنند. ماحتي توانايي تغيير شرايط آب وهوايي را خواهيم داشت و شاهدابداع درختاني خواهيم بودكه رشدآن هابهينه و ساختارشان براي كاربردهاي ويژه اي همچون الوار،خميركاغذ،ميوه يا جداكننده هاي كربن(براي كاهش پديده گرم شدن كره زمين)مناسب باشد.درنتيجه موادغذايي اصلاح شده به روش ژنتيك ، تغذيه را بهبود بخشيده ودرعين حال مصرف آفت كش ها و آب راكاهش مي دهند.غذاهايي كه مصرف مي كنيم روز به روز از حالت طبيعي خارج شده و مهندسي تر مي شوند (6).نانوتكنولوژي بهروري كشاورزي را براي جمعيت هاي بالاتر ميسر مي كند.بازگرداندن 90% از زمين هاي زراعي به وضعيت طبيعي خود و به كارگيري گلخانه ها با كاركردبالاكه تقريباً 10% زمين هاي زراعي فعلي رامي پوشانند وجمعيت جهان را تغذيه مي كنند ، فيزيكي ديگر از وعده هاي نانوتكنولوژي مي باشد . درعصر نانو ميليون ها مايل مربع زمين به ساكنين بومي جهان برگردانده مي شودو از انقراض ونابودي بيشتر جانوران وگونه هاي گياهي جلوگيري مي شود (9) . نانوتكنولوژي علمي جديد است كه مي خواهد مضراتي كه علوم مصنوعي در عالم كنوني گذاشته را از بين برده واز راه طبيعي جهان را تبديل به بهشت كند ، بطوري كه زندگي براي تمام مردم ازكودك تابزرگ لذت بخش وراحت شود (8) . انقلاب صنعتي براي اشخاص ساكن روي اين سياره اين توانايي را ايجاد مي كند . كه ازاين پس نيازي به بريدن درختان جنگل ها و فرستادن دودشان به هوا نشوند و اين پيمان نانوتكنولوژي است . آيا شما چوب مي خواهيد ؟ كدام يك را ترجيح مي دهيد : چوب درخت ماهون ، ساج ، آلبالو ، چوب سخت وراه راه يا هرچيز خارجي ديگر هيچ مشكلي نيست ، فقط نرم افزار خود را براي چوب مورد دلخواه پاك كنيد ومواد خام تغذيه اي را روشن كنيد ودكمهGO را فشار دهيد . (6)

نتايج وپيشنهادات :
1- نانوتكنولوژي ماراقادربه ساختن هر چيزي با كوچكترين مقياس طولي ممكن ( اتم به اتم ، مولكول به مولكول ) با دقت وظرافت هرچه تمام تر مي كند .
2- نانوتكنولوژي صدمات بوجود آمده از انقلاب صنعتي را جبران مي كند .
3- نانوتكنولوژي پايان آلودگي ، بريدن جنگل ها ، گرسنگي وقحطي را ترسيم مي نمايد .
4- نانوتكنولوژي نويد كالاهاي مصرفي بادوام ، جديد ، پرثمر ، ايمن تر ، ارزان ، فراوان ، انعطاف پذير ، محيطي قابل تحمل ، آرامشي ثابت ، پيشرفتي سالم ، بهبودي مواد قبل از تبديل شدن به مواد زائد ، سلامتي ، ثروت ودانش را مي دهد .
5- نانوتكنولوژي بهره وري كشاورزي را براي جمعيت هاي بالاتر ميسر مي سازد .
6- سيب زميني را با استفاده از اتم هاي گرد وغبار ، هوا و آب مي توان توليد كرد .
7- استيك جوجه يا بره نيم پز را به كمك مولكول ها واتم ها بدون ذبح حيوان مي توان توليد كرد .
8- توليد غذاهاي مولكولي
9- بوجود آوردن گياهان وحيواناتي كه نسل آنها منقرض شده اند .
10- بهبود طعم غذاها ، افزايش عمر مصرف آنها ومهندسي شدن غذاهاي مصرفي
11- توليد انواع درختان مهندسي شده به كمك نرم افزار خود براي چوب مورد دلخواه
12- بازگرداندن 90 % از زمين هاي كشاورزي به وضعيت طبيعي واستفاده از 10 % از زمين هاي كشاورزي در قالب گلخانه هايي با عملكرد بالا وتغذيه جمعيت جهان
13- تغيير شرايط آب وهوايي جهان
14- نانوتكنولوژي روش زندگي مردم را بطوراساسي عوض مي كند ورفتارهاي مردم را به شدت تحت تاثير اين سيستم جديد قرار مي دهد .
15- نانوتكنولوژي مضراتي كه علوم مصنوعي در عالم كنوني گذاشته را از بين برده واز راه طبيعي جهان را تبديل به بهشت مي كند .
16- پايان قحطي وگرسنگي را نانوتكنولوژي با ترسيم سياره اي با درخت هاي مو سبز وزيبا وميوه هاي كشاورزي كه خاك طبيعي وكامل ندارند ، ارائه مي دهد .
17- در نانوتكنولوژي كامپيوتر هاي بسيار بزرگ وپيچيده مي توانند به اندازه سلول بدن انسان ها ساخته شوند .
18- قراردادن اطلاعات انبوه در يك فضاي بسيار كوچك مانند اطلاعات بزرگترين كتابخانه هاي دنيا در يك حبه قند .
19- جايگزين شدن نانوتكنولوژي با كارگر ، مديريت وحتي خود كارخانه .
20- نانوتكنولوژي مهمترين كليد پتانسيل اقتصادي در قرن بيست ويكم است .
21- هرچيزي مي تواند به شكل هر شي قابل تصور ديگري شكل بگيرد .
22- ديگر نيازي به شخم زدن هيچ مزرعه اي براي تهيه نان روزانه نيست .
23- در پايان اطمينان دارم كه تمام اتم ها ومولكول هاي هستي در هر تركيبي كه باشند وهر تغييري را كه بپذيرند ، اما ستايشگر خالق خود هستند و در آن ترديدي نيست .


منابع

1. http: // www . nanozine . com / WHATNANO. HTM
2. Uracil as an Alternative to 5-Fluorocytosine in Addressable Protein Targeting
by : John A. Wendel and Steven S. Smith
3.http://www.foresight.org/EOC/EOC_Chapter_7.html
4.http://www.foresight.org/Nanomedicine/NanoMedFAQ.html
5.http://www..zyvex.com/nano.
6.Henry Miller,M.D. ,Fellow at Stanford University`s Hoover Institution ; June 17 , 1999
7.http://www.PNNL Nanotechnology - Nano Revolution.htm
8.MOLECULAR MANUFACTURING DEVELOPMENT AND TECHNOLOGY PLANNING by : David R. Forrest
9.The Nanotechnology Ecology (NanoTechnology Magazine)
10.http://www.nanozine.com/nanogear.htm
11.http://wwww.foresight FAQ General Nanotechnology Information.htm

مقدمه:
احداث گلخانه براي توليد ميوه هاي خارج از فصل و همچنين گل و گياهان زينتي از قرن 17 ميلادي در اروپا آغاز و در سالهاي اخير به منظور استفاده بهينه از منابع خاك وآب و يا اشتغال زايي در سراسر جهان گسترش يافته است.
اين صنعت در استان اصفهان از سال 1340 در منطقه فلاورجان با گلخانه هاي چوبي شروع شــــده و هم اكنون با احداث گلخانه هاي مدرن در سراسر استان, انواع محصولات نظير خيار, گوجه فرنگي, فلفل دلمه اي رنگي, طالبي آناناسي, توت فرنگي, انواع گلهاي شاخه بريده مانند رُز, ژربرا و....... در حال توليد است كه علاوه بر تأمين بازارهاي داخلي استان, به ساير استانها و مقداري نيز به خارج از كشور صادر مي گردد.
براي اطلاع رساني مناسب به متقاضيان احداث گلخانه در استان, سازمان جهادكشاورزي اصفهان مجموعه اي تحت عنوان (آشنايي با كشت هاي گلخانه اي) تدوين نموده كه حاوي اطلاعات اجمالي از انواع محصولات گلخانه اي سازه ها و چگونگي صدور پروانه تأسيس گلخانه مي باشد. كه اميد است مورد استفاده علاقه مندان توليدات محصولات گلخانه اي قرار گيرد.

1- تعريف گلخانه:
 گلخانه بخش محدودي از فضاست كه در آن كليه عوامل محيطي قابل كنترل بوده و براي كشتهاي متراكم و توليد محصول خارج فصل و يا خارج از محيط طبيعي گياه احداث ميگردد.
 
2- انواع گلخانه ها :
گلخانه ها از نظر نوع تو ليد و نوع تيپ سازه داراي انواع مختلفي به شرح ذيل مي باشند.
تقسيم بندي بر اساس نوع توليد:
1-2- گلخانه هاي توليدي سبزي و صيفي شامل محصولاتي نظير خيار, گوجه فرنگي, توت فرنگي, فلفل, بادمجان, طالبي, سبزيجات برگي(ريحان- شاهي و........) مي باشد.
2-2- گلخانه هاي توليد گل و گياهان زينتي براي توليد انواع گلهاي شاخه بريده(رُز- ژربرا – گلايول – داودي) وگلهاي آپارتماني مي باشد.
3-2- سالنهاي گلخانه اي توليد قارچ دكمه اي و قارچ صدفي
از نظر نوع سازه گلخانه ها به دو دسته چوبي يا سنتي و مدرن يا فلزي تقسيم مي شوند.
4-2- گلخانه هاي چوبي
اسكلت اصلي اين گلخانه ها از چوب با پوشش پلاستيك مـي باشد. ارتفاع در ايـن سازه هـا 2 تا 3 متر و سيستم گرمايي و تهويه مناسبي ندارد و بدليل ارتفاع پايين مناسب كشت محصولاتي نظير خيار و گوجه فرنگي نمي باشد. مزيت اين گلخانه ها قيمت ارزان احداث هر واحد آن مي باشد ولي بدليل نامناسب بودن محيط داخلي براي رشد گياه معمولاً ميزان توليد در واحد سطح در مقايسه با گلخانه هاي مدرن بسيار كمتر است. بدلايل ذكر شده اين نوع گلخانه ها توسعه نيافته است و گلخانه هاي چوبي كه قبلاً احداث شده به تدريج به گلخانه هاي مدرن تبديل مي شوند.
5-2- گلخانه هاي فلزي يا مدرن
اسكلت اين گلخانه ها از فلز است كه معمولاً با پلاستيك هاي ضد اشعه ماوراء بنفش (uv) پوشش و داراي سيستم گرمايشي و تهويه مناسب مي باشد. ارتفاع اين نوع گلخانه ها بيش از 5/4 متر است و بدليل شرايط مناسب رشد گياه در اينگونه سازه, عملكرد در واحد سطح نسبت به گلخانه هاي چوبي افزايش دارد.
اتصال قطعات در گلخانه هاي فلزي بوسيله پيچ ومهره(پرتابل)و يا استفاده از جوش مي باشد. هزينه واحد گلخانه هاي پرتابل نسبت به سيستم جوشي 20-15% بيشتر است ولي نصب آن آسانتر و تغييرات در سازه راحت تر است. تيپ هاي مختلف سازه هاي موجود, مزايا و معايب  در جدول شماره(1) نشان داده شده است. 
جدول شماره(1)

6-2- سالنهاي گلخانه اي توليد قارچ هاي خوراكي:
كارگاههاي توليد قارچ هاي خوراكي با بلوك, آجر, سيمان, بصورت يك ساختمان معمـولي ســاخته مي شود و در آن امكانات گرمايشي, سرماساز و رطوبت ساز تعبيه مي شود.
بعضي از كارگاههاي توليد قارچ بصورت گلخانه اي احداث ميگردد ولي با توجه به اينكه رشد قارچ به نور ناچيزي نياز دارد. پوشش هاي گلخانه ها از نوع پلاستيك هاي رنگي كه نور ناچيزي بايد از آن عبور كند انتخاب مي شود.
قارچ هاي خوراكي كه در ايران پرورش داده مي شوند عبارتند از قارچ دكمه اي و قارچ صدفي, توليد قارچ دكمه اي علاوه بر سالنهاي پرورش نياز به كارگاه توليد كمپوست دارد كه توليد كمپوست آلودگي محيط را به همراه دارد. لذا بايد اين كارگاهها در خارج از مناطق مسكوني و با مجوز سازمان حفاظت محيط زيست احداث شود.
بستر پرورش قارچ صدفي كاه وكلش غلات است و چون نيازي به كمپوست ندارد موجب آلودگي محيط نمي شود و در مناطق مسكوني هم مي توان به پرورش آن اقدام نمود و نيازي به مجوز سازمان حفاظت محيط زيست ندارد.
 
3- انواع بسترهاي كاشت محصولات گلخانه اي
بستر كاشت در گلخانه ها به دو صورت خاكي و يا هيدروپونيك(بدون خاك)هستند كه در كشت خاكي ريشه گياه در خاك قرار ميگيرد كه در اين روش مديريت تغذيه آسان و نياز به دانش فني زيادي ندارد ولي مقداري از مواد غذايي مصرفي از دسترس گياه خارج و بيماريهاي خاكزي همواره كشت را تهديد مي كند.
در كشت هيدروپونيك ريشه گياه در موادي نظير پرلايت, پشم سنگ, ليكا, ماسه و....... قرار داده مي شود و مواد غذايي مستقيماً در دسترس گياه قرار ميگيرد كه اين روش مصرف آب را كاهش, بيماريهاي خاكزي كم و عملكرد را در واحد سطح افزايش مي دهد امّا نياز به دانش فني بالا و مدير كارآزموده و متخصص دارد و هزينه ساخت هم 20-15 درصد افزايش مي يابد. 
 
4- عملكرد توليدات گلخانه اي
مهمترين مزيت توليدات گلخانه اي نسبت به توليد در فضاي باز عبارتند از: اشتغالزايي بالا, مصرف آب كم و افزايش توليد در واحد سطح.
جدول شماره(2)عملكرد تعدادي از محصولات گلخانه اي

حداقل سطح اقتصادي يك گلخانه 2500مترمربع مي باشد كه نياز به 3000مترمربع زمين مناسب جهت احداث گلخانه دارد.
 

5- شرايط لازم براي احداث گلخانه
براي احداث هر گلخانه بايد موارد ذيل مد نظر قرار گيرد.
1-5- محل مناسب احداث گلخانه
خاك محل احداث گلخانه بايد داراي بافتي متوسط, زهكشي مناسب, فاقد شوري و قليائيت, آهك و گچ باشد. محل گلخانه حتي الامكان نزديك جاده هاي اصلي يا داراي جاده هاي مناسب باشد. شيب هاي تند, محلهاي بادگير مكان مناسبي براي احداث گلخانه نيستند. ابعاد زمين بايد طوري انتخاب شود كه بتوان گلخانه ها را در جهت شمال – جنوب در آن احداث نمود.
2-5- وجود آب كافي با كيفيت مناسب
حداقل آب مورد نياز براي 1000مترمربع گلخانه در هر شبانروز در فصل تابستان(پيك مصرف)10-8 مترمكعب است كه با توجه به ميزان آب موجود, سطح گلخانه قابل احداث را ميتوان مشخص كرد. علاوه بر مقدار آب, كيفيت آب از عوامل مهم در توليد محصولات گلخانه اي است.
تحمّل گياه نسبت به املاح موجود در آب آبياري متفاوت است. مهمترين عامل محدود كننده براي كشت هاي گلخانه اي شوري يا EC آب است.
EC قابل تحمّل براي گياهان در جدول(شماره3)بيان گرديده است.
ميزان EC اگر از مقادير ذكر شده بيشتر گردد عملكرد محصول كاهش مي يابد. علاوه بر EC, ميزان سديم قابل جذب(S.A.R),كلر, بيكربنات موجود در آب هم در عملكرد محصول مؤثرند لذا لازم است قبل از احداث گلخانه از آب مورد استفاده, آزمايش كاملي بعمل آيد.
EC مناسب براي كشت محصولات گلخانه اي
جدول شماره (3)

6- تجهيزات و ادوات مورد نياز در گلخانه ها
از تجهيزات و ادوات مورد نياز گلخانه ميتوان به سيستم گرمايشي, سرمايشي, ژنراتور و....... اشاره نمود.
الف- انواع سيستم گرمايشي:
1- سيستم مركزي: سيستم شوفاژ(براي گلخانه هاي بالاي 4/.هكتار) در اين سيستم از بخار آب يا آب داغ استفاده مي شود.
2- سيستم موضعي: بخاري شامل سه دسته, بخاريهاي منفرد يا تراكمي– بخاريهاي كنوكسيوني يا همرفتي– بخاريهاي تابشي با انرژي پايين.
ب- انواع سيستم سرمايشي:
1- سيستم خنك كننده تابستانه:
1-1- سيستم خنك كننده فن وپد: متداولترين سيستم تابستانه در گلخانه ها به شمار مي رود.
(Fan and pad evaporative coding system)
2-1- سيستم خنك كننده تبخيري(مه پاش)
 (Fog evaporating cooling system)
2- سيستم خنك كننده زمستانه
2-1- سيستم تيوپ– پنكه     (fan tube ventilation)
 
7- ساير تجهيزات مورد نياز گلخانه
1- ژنراتور (برق اِضطراري) 2- ترموستات 3- سيستم آبياري تحت فشار
 
8- آفات و بيماريهاي مهم گلخانه اي در مناطق مرکزي
اسامي برخي از آفات و بيماريهاي مهم كه معمولاً به محصولات سبزي و صيفي و گل و گياهان زينتي خسارت وارد مي سازند به شرح ذيل مي باشد.
الف- آفات گلخانه اي
مينوز
تريپس
شته ها
زنجركها
مگس سفيد
حلزون هاي صدف دارو(رابها)
كنه تارعنكبوتي
شپشكهاي سپردار
آبدزدك

ب- بيماريهاي گلخانه اي
بيماري سفيدك داخلي(دروغي)
بوته ميري يا مرگ گياهچه
بيماري سفيدك سطحي
پژمردگي آوندي ناشي ازفوزاريوم
نماتد مولد غده ريشه
بيماري پژمردگي ناشي از ورتيسليوم
ويروس موزائيك خيار
علفهاي هرز

با توجه به مسايل اقتصادی و رشد جمعيت بايد به دنبال پيدا کردن يک ماده غذايی باشيم که بتواند تا حدودی جايگزين گوشت قرمز گرديده و کمبود آن را جبران نمايد که در اين بين ماهی ماده غذايی کامل و مناسبی است و از نظر خصوصيات تغذيه ای نه تنها با گوشت قرمز برابر است بلکه برآن برتری نيز دارد .
ماهی به عنوان مهترين منبع پروتين حيوانی برای مردم به شمار می رود. ماهی و ديگر انواع غذاهای دريايی به مقدار زياد در رژيم افرادی که به علت شرايط محيط زندگی مجبور به استفاده از غذاهای دريايی می باشد اهميت ويژه ای دارند. صيد ماهی در دنيا در حال افزايش می باشد و مقدار ماهی در تعدادی از درياها در حال کاهش می باشد که اين امر ناشی از صيد بی رويه و نامناسب ماهی است .
انواع ماهی:
ماهی ها به سه دسته مهم تقسيم می شوند :
الف ) استخوانی bong
ب) تل استها Teleosts: که به دو دسته ماهی های سفيد و ماهی های و پی دار تقسيم می شوند.
ج) عضروفی Cartilaginous .
خصوصيات برخی از انواع ماهی ها :
- ماهی های سفيد
از جمله ماهی های اين گروه می توان به کد (COD) و هاليبوت halibut اشاره کرد از ويژگيهای آنها اينکه مقدار چربی اين گروه از ماهی ها پايين است و دردرجه اول شامل بافتهای ماهيچه ای می باشند که توسط بافت همبند به هم متصلند. ويتامين B6در اين ماهی ها نسبت به پستانداران بالا است و منبع غنی از يد هستند.اين ماهی ها اگر در آبهای آلوده زندگی نمايند ، فلزات سمی در بدن آنها تجمع می يابد.
- ماهی های چربی دار
نمونه هايی از ماهی های اين گروه عبارتند از :مار ماهی(eel )، هرينگ(herring) ،تون (Tuna) .گوشت اين ماهی ها چربی زيادی دارد وتيره تر از ماهی های سفيد می باشند. مقدار چربی در بدن اين ماهی ها به چرخه توليد مثل آنها بستگی دارد و بعد از توليد مثل بطور قابل ملاحظه ای مقدار چربی بدن آنها پايين می آيد به عنوان مثال مار ماهی از فوريه تا آوريل فقط 5 درصد چربی دارد ولی مقدار چربی بدن مارماهی از جولای تا اکتبر به 20 درصد می رسد .
گوشت اين ماهی ها نسبت به ماهی های سفيد از نظر ويتامين B غنی تر می باشد. مقدار ويتامين های A،D نيز در آنها بالاست. چربی اين ماهی ها، غنی از اسيدها ی چرب پلی غير اشباع با زنجيره های دراز می باشد(L.C.PUFA) و به همين علت مستعد فاسد شدن هستند و در جايی که انبار می شوند بوی سرکه به مشام می رسد
- ماهی های غضروفی
اين ماهی ها درياها يافت می شوند وبه دو دسته قلابداران (sharks) و درخشان (rays) تقسيم می شوند گوشت اين ماهی ها مقدار کمی چربی دارد با اين حال در کبد اين ماهی ها مقدار قابل ملاحظه ای روغن جمع می شود ولی از لحاظ ميزان ويتامين ها ومواد معدنی به ماهی ها ی سفيد شباهت دارند.
مواد مغذی موجود در ماهی :
قسمت اصلی ماهی که به عنوان غذا مصرف می شود و منبع خوبی از پروتين است ،عضله نام دارد. از نظر ترکيبات اسيد آمينه اکثر ماهی ها به هم شباهت دارند و مبع خوبی از آمينو اسيدهای ضروری به شمار می روند . ماهی ها از نظر مقدار اسيدهای آمينه ضروری ، تقريباٌ با گوشت قرمز ، تخم مرغ ، شير ، گوشت طيور برابری می کند.
کلسيم مهمترين ماده معدنی است که در ماهی ها در مقايسه با گوشت قرمز به وفور يافت می شود. در نواحی رودخانه ای در قسمت مشرق ،جايی که زراعت برنج زياد است ومحصولات لبنی کم توليد می شود، مصرف کلسيم هميشه پايين است . بنابراين کلسيم موجود در ماهی ها به مردمان مناطق مزبور از نظر تامين کلسيم کمک می کند. ماهی های اسپارتات (spartat ) و ساردين (Sardine ) اگر با استخوانها يشان خورده شوند در اين صورت منبع مناسبی برای کلسيم خواهند بود.
در گونه هايی دريايی، مقدار سديم بالا و محتوای درون سلولی پتاسيم و فسفر نسبت به گوشت بيشتر است به عنوان مثال حدود 60 گرم از گوشت ماهی 300-200 ميلی گرم پتاسيم دارد.
ماهي ها يك منبع غني براي فلوئور محسوب مي شوند، ولي ميزان روي وآهن در ماهي ها پايين است.
چربي هايي كه همراه پروتئين در ماهي يافت مي شوند، اغلب از نوع اسيدهاي چرب پلي غير اشباع مي باشد. اين چربي ها منبع مهم ويتامين D محسوب مي گردند.
در مقايسه با ديگر منابع پروتئيني ، ماهي جز مواد غذايي است كه پروتئين آن تقريبآ كامل است و مي تواند اسيدهاي آمينه ضروري را تامين نمايد. ماهي منبع خوبي براي كوبالامين و پيريدوكسين مي باشد.
روغن ماهی :
از دير باز تا کنون انواع ماهی ومحصولات دريايی و رژيم غذايی انسانها نقش مهمی ايفا می کردند. بی شک استفاده مداوم از آنها سببب آشنايی با روغن ماهی و پی بردن به فوايد آن گرديد.
روغن ماهی تنوع زيادی در اسيدهای چرب دارد (60-50 نوع). بطور معمول نسبت اسيدهای چرب از گونه ای به گونه و حتی ازفصلی به فصل ديگر فرق می کند. ماهی ها در فصول مختلف انواع پلانکتونها را مورد استفاده قرار می دهندواين امر ترکيبات اسيدهای چرب رو.غن آنها را تحت تاثير قرار می دهد.
بر خلاف خيلی از منابع گياهی که حاوی مقادير زيادی اسيدلينولئيك از خانواده امگا 6 می باشند روغن ماهی دارای دسته ای از اسيدهای چرب است که در گياهان ،حبوبات زمينی و يا محصولات لبنی يافت نمی شوند و از نوع اسيدهای چرب امگا 3 می باشند. اکوزاپنتانوئيك اسيد(EPA) ودكوزانوئيك اسيد(DHA) دو گروه مهم از اسيدهاي چرب در سري امگا3 مي باشند.
اهميت روغن ماهي به دليل وجود اسيدهاي چرب پلي غيراشباع فوق مي باشد و مي توان گفت كه تمام خواص درماني آن به علت وجود اين اسيدهاي چرب است.
اسيدهاي چرب كه بطور عمده از خانواده امگا 3 مي باشند، باعث افزايش سيلان خون شده و عوارضي چون سكته قلبي را در انسان كاهش مي دهند. نمونه بارز اين مدعا عدم مشاهده سكته قلبي در اسكيموها به دليل مصرف زيادي ماهي مي باشد.

اين سوال بسياري از افراد، چه لاغر و چه چاق است كه؛

آيا مي توان چربي قسمت خاصي از بدن را كاهش داد؟

پاسخ خيراست. شما نمي توانيد با رژيم لاغري، تصميم بگيريد كه قسمت خاصي از بدنتان را لاغر كنيد. هر رژيمي را كه رعايت كنيد يا هر نوع ورزشي را كه انجام دهيد، اين بدن شما است كه تصميم مي گيرد چربي كدام قسمت از بدن را بسوزاند. حتي با ورزش هم ، فقط عضلات اندام خاصي از بدن پرورش مي يابد ولي چربي آن منطقه نمي سوزد.

اما چگونه چربي اضافي ران ها را از بين ببريم؟

براي اين كار هيچ دارو و هيچ رژيم خاصي موثر نيست. پس راه حل چيست؟

هر يك از ما داراي ساختار بدني خاصي هستيم و در اثر اضافه شدن وزن، چربي در مناطق خاصي از بدن ما انباشته مي شود و تنها راه تغيير حجم چربي در يك منطقه خاص مثل ران ها، تغيير عادات غذايي است. با رعايت يك « رژيم لاغري اصولي و علمي»  چربي بدن مي سوزد . اين رژيم لاغري، يك رژيم كلي براي تمام بدن است نه فقط براي يك قسمت از آن. اگر چربي در منطقه ران جمع شده باشد با اجراي رژيم لاغري به مرور ران ها متناسب مي شوند. ولي انجام اين امر در يك شب امكان پذير نيست. پس فردي كه رژيم لاغري مي گيرد، بايد صبر و حوصله فراواني داشته باشد. يك رژيم متعادل ومناسب رژيمي است كه مقادير بالايي ميوه و سبزي و كربوهيدرات هاي پيچيده داشته باشد و مقدار چربي آن كم باشد و نياز پروتئين بدن را تامين كند.

تنها راه غير رژيمي بر طرف كردن چربي ران، ليپوساكشن ( برداشتن چربي اضافي بدن با عمل جراحي) است كه علاوه بر مشكلات و هزينه فراوان، اثرش بسيار موقتي است و با پرخوري، ران ها مجدداً به حالت اوليه باز مي گردند.

در مورد ورزش هم بايد عرض كنم كه هيچ نوع ورزش خاصي وجود ندارد كه چربي منطقه خاصي از بدن را از بين ببرد، بلكه عضلات آن قسمت را قوي مي كند.

چرا ران هاي من چاق مي شوند؟

در زنان، چربي در اندام هاي تحتاني بدن ذخيره مي شود تا اندام هاي تناسلي را در برابر ضربات محافظت كند. پس از يائسگي، تراكم چربي در قسمت هاي بالاي بدن و كمر بيشتر شده و بدن حالت مردانه مي گيرد.

خصوصيات ژنيتيكي افراد بر محل ذخيره چربي اضافي بدن موثر است. براي مثال اگر خانم هاي خانواده ما در قسمت ران چاق مي شوند، ما نيز در معرض چاقي ران هستيم، درست همانطور كه خصوصيات اسكلتي را از خانواده به ارث مي بريم.

حتي اگر ژن چاقي ران در ما وجود داشته باشد، ولي خود چربي را كه به ارث نمي بريم! يعني بايستي با دريافت كافي و مناسب مواد غذايي و انجام فعايت بدني ، از بروز چاقي و تجمع چربي اضافي در بدن جلوگيري كنيم.   

دليل اصلي چاق شدن ران ها چيست؟

دليل اصلي چاق شدن ران، شكم و هر جاي ديگر بدن، نحوه غذا خوردن ما است. به خاطر داشته باشيد با پرخوري و عدم فعاليت بدني، مواد غذايي اضافي به صورت چربي در بدن ما انباشته مي شوند و دچار چاقي و اضافه وزن مي شويم. پس تنها راه خلاص شدن از اين چربي ها اضافي، تغيير عادات غذايي غلط و كمتر خوردن است، مخصوصاً مصرف كمتر چربي . به اين صورت كه چربي هاي اشباع مثل روغن نباتي جامد، كره و چربي گوشت را به مقدار خيلي كم مصرف كنيد. از خوردن غذاهاي پرچرب و سرخ شده مثل انواع ساندويچ هاي سوسيس و كالباس سس دار، پيتزا ( مقدار زيادي پنير پيتزا دارد) خودداري كنيد.

همچنين از خوردن تنقلات و مواد غذايي كه داراي انرژي بالا و مواد مغذي كم هستند ، پرهيز كنيد. در عوض در برنامه غذايي روزانه خود از انواع ميوه ها و سبزي ها به مقدار فراوان ، لبنيات كم چرب و مقادير كافي نان، برنج ، غلات، حبوبات، تخم مرغ و گوشت ( اگر مرغ و ماهي باشد خيلي بهتر است) استفاده كنيد.

علاوه بر رعايت غذايي، بايستي به طور منظم و مداوم فعاليت بدني داشته باشيد. به طور مثال روزي نيم تا يك ساعت پياده روي كنيد. يا اينكه در يك كلاس ورزشي ثبت نام كرده و يا خودتان در منزل به تنهايي يا همراه با برنامه هاي ورزشي راديو و تلويزيون نرمش كنيد.

چگونه از شر اين چربي ها خلاص شويم؟

يك شروع خوب براي اين كار، دقت در ميزان مصرف چربي ها و قندهاست. خيلي از افراد بر اين عقيده اند كه ما خيلي كم چربي مصرف مي كنيم ولي حقيقت امر اين است كه بدون اينكه خودشان احساس كنند، خيلي بيشتر از نيازشان چربي مصرف مي كنند. چون بسياري از چربي هاي دريافتي ما در غذا مخفي است و ما متوجه نمي شويم كه مقدار زيادي چربي مصرف كرده ايم.

مثلاً سس موجود در ساندويچ حداقل 8 گرم چربي دارد يا يك مشت بادام زميني 26 گرم چربي دارد و يا يك فنجان شير معمولي 7 گرم چربي دارد. پس ما چربي را مصرف مي كنيم بدون آنكه خودمان متوجه شويم.

ولي منظور ما اين نيست كه شير و بادام زميني را كه داراي فوايد زيادي هستند، مصرف نكنيد. بلكه بايستي به مقدار كافي و لازم از اين دو ماده غذايي و ساير خوراكي ها دريافت كنيد. به اين صورت كه اگر در معرض چاقي هستيد از لبنيات كم چربي ( حداقل 3 ليوان در روز) و نيز آجيل به مقدار حساب شده استفاده كنيد.

و در نهايت؛

براي آنكه اندامي متناسب داشته باشيم، هميشه بايد مراقب آنچه كه مي خوريم باشيم و به طور منظم ورزش ونرمش كنيم.

پس بطور خلاصه مي توان گفت:

1) اجراي يك رژيم متعادل

2) انجام تمرينات ورزشي ملايم

3) داشتن صبر و حوصله فراوان،

به شما كمك مي كند كه ران هاي خوش فرم و متناسبي داشته باشيد.

"چربی های زائد شکم را چگونه از بين ببريم ؟"

شکم انسان از عضلاتی قوی پوشيده شده که نگهدارنده اماء و احشاء است . ورزش نکردن مرتب و روزانه ، انجام فعاليت های نشسته و مصرف کالری بيش از نياز ، موجب تجمع چربی در منطقه شکم می شود ؛ در اين صورت عضلات شکم ، سفتی و حالت اوليه خود را از دست داده و شکل ظاهری اندام افتاده شده و چربی ذخيره ای شکم به حالت گره دار احساس می شود . به علاوه ، تجمع چربی درمنطقه شکم  به خصوص در خانمها خطر ابتلا به ديابت و عوارض عروقی را چند برابر می کند.

برای از بين بردن چربی های اضافی شکم چه کنيم؟

اين بافت چربی ، برای بدن يک انبار انرژی است و بدن مازاد نياز خود را در آن ذخيره کرده ، در مواقع نياز ، از آن برداشت می کند . پس بايد کاری کرد که بدن نيازمند انرژی بافت چربی شود. دريافت کالری کمتر و ورزش کردن ، راه رسيدن به اين مقصود است. البته اکنون با روشهای ديگری مثل جراحی نيز ، اين چربی ها را بر می دارند ولی اگر بتوانيم با ورزش ، که سلامت عمومی بدن را به دنبال دارد ، آن را از بين ببريم ، مسلما به جراحی نيازی نخواهد بود .

ادعا می شود که کمر بندهای شوک دهنده که Electronic abdominal exercise belt  گفته می شود ، با وارد کردن جريان های الکتريکی به چربی شکم موجب تجزيه آنها و قوی شدن عضلات شکم می گردد . در صورتی که تنها جريانهايی با قدرت ايمپالسهای مغز ، موجب انقباض عضلات می شود و اگر چنين جريانی با اين کمربند وارد شکم شود موجب يک انقباض دردناک خواهد شد .البته استفاده از وسايل ورزشی که موجب انقباض عضلات شکم شود ، مفيد است ؛ اما ورزش کردن به تنهايی کافی نخواهد بود ، چرا که کالری اضافی باز هم در شکم يا باسن ذخيره می شود . پس بايد از خوردن شيرينی های خامه اي ، تنقلات چرب مثل چيپس ، غذاهای پر روغن و نان و برنج زياد از حد پرهيز کرد.

يک ورزش مفيد:

دراز و نشست از راحت ترين و مؤثرترين ورزش ها برای برطرف کردن چربی شکم است. با فشار زيادی که به عضلات شکم وارد می شد ، اين عضلات قوی شده و شکم به حالت اوليه باز می گردد . مدت ورزش چند روز يا چند هفته نيست بلکه بايد آنرا مداوم انجام داد .

تمرينات ورزشی در صورتی که به درستی انجام نگيرند ، به کمر شما آسيب می رسانند.

طريقه درست انجام دراز نشست:

به  پشت روی زمين نسبتاً نرمی بخوابيد. پاها را خم کنيد تا کف پايتان روی زمين قرار بگيرد ، دستانتان را به روی سينه قرار دهيد . ابتدا سر را بلند کرده و سپس شانه ها را به آرامی 30 تا 40 سانتی متر بالا بياوريد و دوباره بخوابيد . بلند شدن بيش از اين مقدار عضلات پای شما را به کار می گيرد. ده مرتبه پشت سر هم ، اين کار را انجام دهيد . چند ثانيه استراحت کنيد و ده مرتبه بعدی را انجام دهيد. در ابتدا لازم نيست زياد به خودتان فشار بياوريد ، زمانی که احساس کرديد ، عضلات شکم شما قوی تر شده اند جسم سنگينی را در هنگام دراز نشست در دست ، روی سينه بگيريد تا فشار بيشتری به عضلات شکم وارد شود.

 ورزشهای تکميلی ديگری که می توانيد برای متناسب شدن شکم انجام دهيد در ذيل ارائه شده است :

(می توانيد از اين ورزشها و ورزشهای قبلی که در مطلب درمان چاقی موضعی 3 آمده ، يک پرينت تهيه کنيد و هر روز با نگاه کردن به آن ورزشها را انجام دهيد. )

به اميد موفقيت شما

  کارشناس تغذيه هاشمی

راه حل مشكل لاغري

ولدخاني- کارشناس تغذيه تبيان

لاغري يك بيماري مزمن است و مثل هر بيماري مزمن ديگري براي درمان نياز به زمان دارد.

علل لاغري :

الف) فشارهاي دروني، استرس ها و افسردگي

ب) بيماري هايي از قبيل : هيپرتيروئيديسم (پر‌كاري تيروئيد)، ديابت (بيماري قند خون بالا)، بيماري‌هاي انگلي، بيماري‌هاي گوارشي

ج) اختلال تغذيه‌اي ( دريافت كم كالري و فعاليت زياد )

د) ژنتيك و ارث

درمان لاغري :

درمان هاي لاغري به دو دسته دارويي و رژيم درماني تقسيم مي شوند .

1- هرگز در درمان لاغري خود از دارو استفاده نكنيد، چرا كه دارو غذا نيست و در هر حال داراي عوارضي مي‌باشد (به استثناي داروهاي اشتها آور و تقويتي كه توسط پزشك تجويز مي‌شود).

2- در درمان لاغري خود هيچگاه عجله نكنيد. يادتان باشد كه رعايت رژيم غذايي با افزايش تدريجي وزن، علاوه بر اينكه براي فرد لاغر قابل تحمل تر است، عوارضي نيز نداشته و تقريباً غير قابل بازگشت مي‌باشد ( يعني وزني را كه فرد با رژيم به اضافه كرده است ، از دست نخواهد داد).

چرا لاغر هستم؟

اين اولين سؤالي است كه يك فرد لاغر بايد از خود بپرسد. مشكلاتي چون پركاري تيروئيد ، اختلالات هورموني و ناراحتي روحي تأثير مستقيمي بر غذا خوردن فرد دارند . وجود انگل در روده ها و يا بيماري هاي عفوني دوره اي هم دلايل ديگري براي لاغري مفرط فرد هستند .

با شناسايي علت لاغري، خيلي راحت تر مي توان براي حل اين مسئله  اقدام كرد. دراين صورت راه درمان را مي شناسيم و موانع را يكي يكي از سر راه بر مي داريم .

مثالي را براي شما بيان مي كنيم تا موضوع روشن تر شود. مينا در دانشگاهي خارج از شهر خود تحصيل مي كند كه مجبور است دور از خانه و تنها باشد. غذاي دانشگاه را دوست ندارد و حوصله غذا درست كردن هم ندارد.

اصلاً حوصله غذا خوردن هم ندارد . هر دفعه كه به خانه مي رود، مادر از لاغر شن روز به روزش شكايت مي كند . خودش هم احساس مي كند ريزش موهايش خيلي زياد شده است. تا اينكه يك روز از ضعف و معده درد شديد به پزشك مراجعه مي كند. پزشك داروهاي مناسب براي درمان التهاب معده را به او مي دهد  و به متخصص تغذيه ارجاعش مي دهد.

مشكل مينا تنهايي و دوري از خانواده است . او به كمك مشاور روانشناس راه مناسبي مي يابد تا دوستان جديدي پيدا كند و مشاور تغذيه نيز  يك برنامه غذايي صحيح به او ارائه مي دهد . مينا پس از سه ماه سلامتي كامل خود را به دست مي آورد.  

پس بهتر است اول دلايل لاغري را پيدا كنيم. قدم بعدي ، اجراي برنامه غذايي صحيح براي افزايش وزن  است .اگر احساس مي كنيد كه لاغر هستيد و نياز داريد چند كيلو به وزن خود اضافه كنيد، راه حل اين نيست كه فقط غذاهاي پر چرب و شيرين مصرف كنيد . با چنين راه حلي فقط چربي هاي ذخيره اي بدنتان را افزايش داده ايد.

حال به ترتيب مراحل اصولي افزايش وزن را برايتان بيان مي كنيم.

مرحله اول

با انجام فعاليت هاي ورزشي و نرمش هاي منظم ، نياز بدن به انرژي افزايش مي يابد و اين كار دو فايده دارد:

 1- اشتها شما به غذا خوردن بيشتر مي شود و احساس كسالت در شما از بين مي رود.

 2- غذايي كه مي خوريد در بدن شما ، صرف ساخته شدن عضلات مي شود نه تجمع چربي هاي زائد بدن.

كم تحركي موجب تحليل عضلات شده و دراين صورت فرد حتي توانايي انجام فعاليت هاي روزمره مثل بالا و پائين رفتن از پله ها را نيز نخواهد داشت. بنابراين اضافه كردن چربي به اين بدن ضعيف هيچ فايده اي نخواهد داشت.

يك فرد مسن و از پا افتاده، عضلات تحليل رفته اي دارد. اما يك فرد مسن و چاق با فعاليت كم و همان ميزان عضله، بايد وزني حدود دو برابر را حمل كند و اين وزن اضافي انجام فعاليت ها را براي او مشكل خواهد كرد.

مرحله دوم

افزايش انرژيِ دريافتي است.

يك زن جوان و سالم روزانه به 2000 كيلو كالري و يك مرد جوان و سالم به 2200 كيلو كالري انرژي نياز دارد . يك برنامه غذايي تأمين كننده 2000 كالري ، به شرح زير است:

صبحانه ساعت7 صبح : 1 ليوان شيرپرچرب + 60 گرم غلات صبحانه ويتامينه + 2 قاشق چايخوري عسل كه به شير و غلات اضافه شود.

ساعت 10 : يك لقمه نان و پنير كه به اندازه 2 كف دست نان  و 30 گرم پنير (1 قوطي كبريت) و 1 عدد گردو ميان وعده مناسبي در بين كار يا زنگ تفريح كلاس خواهد بود .

نهار ساعت 12:  زرشك پلو و مرغ  كه برنج آن 15 قاشق است كه با يك قاشق غذا خوري روغن مايع پخته شده ، مرغ به اندازه130 گرم گوشت داشته باشد ( يك ران كامل ) ، به علاوه 1 كاسه ماست پر چرب ( 240 سي سي) ، 2 عدد خيار و يك گوجه فرنگي ريز شده به عنوان سالاد در كنار غذا به همراه يك قاشق مربا خوري سس مايونز و 1 قاشق مربا خوري روغن زيتون.

عصرانه ساعت 4: چاي و يك عدد شيريني يا 3 تا 4 بيسكويت ترد.

ساعت 6: 1 ليوان آب ميوه طبيعي يا يك عدد ميوه.

شام ساعت 8  (براي شام دو انتخاب داريد. هر كدام را كه دوست داريد بخوريد) :

انتخاب اول - يك آش استثنايي  كه داراي 1 ليوان حبوبات پخته + 30 گرم گوشت + نصف ليوان سبزيجات پخته + نصف ليوان رشته پخته . اين غذايي است كه شما بايد بخوريد و مي توانيد مقادير آن را به تعداد افراد خانواده چند برابر كنيد.

انتخاب دوم- ماكاروني داراي نصف ليوان ماكاروني پخته +60 گرم گوشت چرخ كرده + سالادي استثنايي كه داراي 1 ليوان كاهو، خيار و گوجه فرنگي ريز شده و نصف ليوان لوبيا سفيد پخته شده است.

قبل از خواب : يك عدد ميوه.

يك رژيم غذايي مناسب براي كسي كه قصد دارد وزنش را افزايش دهد بايد به گونه اي باشد كه از همه گروه هاي غذايي به اندازه مورد نياز ميل كند و سعي نمايد در هر وعده ، از همه گروه ها ( نان و غلات ، ميوه ها ،  سبزي ها ، گوشت و حبوبات ،  شير و لبنيات ) بخورد. مثلاً ناهار فقط نان و يك تكه كباب نخورد، بلكه به همراه آن سبزي يا سالاد و ماست  يا دوغ ميل كند.

نكاتي كه بايد رعايت شود....

1.  برنامه غذايي يك روزتان را با ذكر ساعت بنويسيد و آن را با برنامه غذايي كه در بالا داده شده است، تطبيق دهيد. چقدر كمتر مي خوريد؟ فاصله غذاهايتان چقدراست؟ سعي كنيد هيچ وعده اي را حذف نكنيد . هيچ كاري مهم تراز سلامتي تان نيست، پس خودتان را عادت دهيد سر ساعت غذا بخوريد.

2.  اگر واقعاً نمي توانيد زياد بخوريد ، از مواد غذايي كم حجم و پر كالري در فواصل غذاهايتان استفاده كنيد. مغزهايي چون فندق ، بادام و گردو خوراكي هايي خوشمزه،  مفيد و پر كالري هستند. چند عدد بيسكويت كرم دار، يك تكه نان سوخاري و پنير خامه اي يا يك بستني ميوه اي خامه دار نيز انتخاب هاي خوبي هستند.

3.  اگراستخوان بندي ظريفي داريد، لازم نيست حتماً به وزن ايده آل برسيد. خودتان را آزار ندهيد، حتي اگر در محدوده سلامتي هم باشيد، براي شما خوب است.